Heks van de esp, de oude steentijd

STEEN

HEKS VAN DE ESP

Door Axel van Valvrucht

11. Odin

‘Veit ek at ek hekk, vindgameidi a, naetr alle niu

Geiri undadr, ok gefinn Odni, sjalfr slalfum mer

A theim meidi, er mangi veit, hvers hann af rotum renn.

Vid hleifi mik saeldu, ne vid hornigi, nysta ek nidr

Nam ek upp runar, oepandi nam, fell ek aptr thadan.’

In het Nederlands:

‘Ik weet dat ik hing, aan een windige boom, in totaal negen nachten lang

Gewond door de speer, ik droeg mij op aan Odin, mezelf aan mezelf opgedragen

Aan die boom, waarvan niemand weet, uit welke wortelen hij groeit

Ze gaven me brood noch drinken, ik staarde naar beneden

Ik naam de runen, al schreeuwend greep ik ze en daarna viel ik van de boom’

Zo sprak Odin na zijn negen dagen en nachten durende beproeving, gehangen aan de levensboom Yggdrasil. Yggdrasil betekent “drager/hengst van Yggr”, en Yggr betekent “de Verschrikkelijke”, één van Odins vele namen. Bovenstaande strofe is te lezen in de Havamal, het Lied van de Hoge, wat deel uitmaakt van de Poëzie Edda, die door Marcel Otten schitterend in het Nederlands is vertaald.

Verder lezen wij in de Havamal dat Odin onmiddellijk na zijn initiatie, waarbij hij de runen ontdekte, van “werk tot werk” ging en van “woord naar woord”. Vele, zo niet alle, van zijn ambities werden werkelijkheid, maar dat betekent niet dat Odin rustig bleef rentenieren. Hij maakte verre reizen, verdiepte zich in verschillende magische technieken – voornamelijk galdor - en ontwarde de mysteries van het leven. Zo leerde hij van Freyja de technieken van een ander soort Scandinavische magie, seidr, waarover zal worden bericht in een volgend hoofdstuk 13 betreffende ‘Galdor en Seidr, en het Wiel van Jaar.’

Wat Odins genealogie betreft weten we dat hij en zijn twee broers, Vili (“Wil”) en Vé (“Heilige”) geboren werden uit de vereniging van Bor en Bestla. Bor had had op zijn beurt Buri als vader. Samen met zijn twee broers vermoorden zij hun voorouder Ymir en brachten hem naar het midden van Ginnungagap, de met magie gevulde leegte, en maakten daar van zijn lichaam de aarde, zie hoofdstuk 2 waar we in het hetzelfde hoofdstuk ook de voorafgaande kosmogonie zagen. Daarna transformeerde het trio (in de Voluspa overigens Odin, Hoenir en Lodur genoemd) bij een wandeling op het strand twee bomen, een Es en een Olm (mogelijk ook een druivenplant, of andere klimplant), tot mensen.

Odin zelf was vader van verschillende andere belangrijke goden: ondermeer Balder, Thor, Vidar, Bragi en Hermod. Niet al deze kinderen kwamen voort uit zijn huwelijk met Frigg, maar dessalniettemin bleef Frigg altijd Odins meest “speciale vriendin”. De laatsgenoemde zoon, Hermod, poogde met Odins acht-potige paard Sleipnir Balder terug te halen uit Hel, waar deze door Loki was beland, maar faalde. Desondanks kon hij geschenken uit het dodenrijk mee terugbrengen voor Odin, Frigg en Fulla. Odin ontving uit de handen van Hermod de mysterieuze ring Draupnir. Frigg kreeg van Nanna - de vrouw van Balder wiens hart brak bij Balders dood en die daardoor mee met hem naar het dodenrijk reisde - een linnen kleed terwijl Friggs zuster Fulla een vinger-ring ontving.

Odin, in verschillende streken ook bekend als Woden, Wotan, Wodanaz etc., is god der magie, poëzie, wijsheid en dood. Als god der magie is hij de God par excellence der vitki. Vele mensen die zichzelf Asatru noemen werken liever met Thor, Freyr of Freyja dan met Odin. Sommigen kiezen er pas jaren later voor om toch met Odin te werken. Odin staat namelijk bekend als een dubieus persoon. Hij houdt zich namelijk bezig met de mysteries van leven en dood. Mysteries die de meeste mensen niet begrijpen en waarmee de meeste mensen zich meestal ook niet kunnen of willen bezighouden. Bovendien doodde hij een een familielid (Ymir) en stal de Heilige Mede van Gunnlod – of kneep deze laatste een oogje dicht?

De afkomst van zijn naam is Wodanaz en betekent “meester der inspiratie”. Zijn naam is gerelateerd aan het Oud-Engelse “wood”, wat “gek” betekent, al slaat dit bij Odin meer op een extatische geestelijke vervoering. Niettemin, wie met de Odiaanse kracht in aanmerking komt en daar niet op voorbereid is kan “beschadigt, en zelfs vernietigd worden.” Ook het Nederlandse woord “woede” is verwant aan Odins naam.’Wodan, id est furor’, schreef de geschiedschrijver Adam van Bremen.

Vanwege dat furieuze element vergeleken de Romeinen hem niet met Zeus of Jupiter - wat voor een Alvader logisch geweest zou zijn - maar met Hermes en Mercurius. Deze goden kenmerken zich door hun op zoek zijn naar wijsheid en delen deze kennis met de mensen – tenminste die mensen die deze gift en gave Willen ontvangen. Ralph Metzner schrijft in zijn excellente boek The Well of Remembrance dat genoemde goden “diegenen zijn die een bewustzijn voor spirituele realiteiten doen ontwaken.”

Shamaan-magiër-waarheidszoeker, zo valt Odin te omschrijven.

Odin staat in de bronnen vermeld onder vele namen en titels. Sommige zijn hypostases, dat wil zeggen goddelijke aspecten die zo sterk zijn dat ze autonoom onder een andere naam als godheid kunnen handelen. De meeste namen zijn heiti’s, veelal kenningen die iets zeggen over het terrein waarop een god of godin werkzaam is. Wat Odin betreft zijn er haast wel haast 300 heiti’s bekend. Allen geven ze blijk van de verscheidene kanten van zijn karakter, soms grimmig, soms een hulp voor de mensen. Enkele voorbeelden:

Minder positief klinken namen als Bolverkr (“kwaaddoener”), Grimnir (“de gemaskerde”), Grimr (“grimmig), Hangatyr (“god der gehangenen”), Draugadrottin (“doden-god”), Valfodr (“god der gevallenen/uitverkorenen”) en Yggr (“de verschrikkelijke” – naar wie de levensboom Yggdrasil genoemd is.)

Positiever klinkende heiti zijn: Aldafadodr (“mensen-vader”), Alfodr (“al-vader”), Hagvirkr (“getalenteerde werker”), Har (“de hoge”), Hrafnass (“raven-god”), Svafnir (“slaap-schenker).

De naam Gizurr tenslotte (“raadsel-god”) is een naam die uitmuntend bij Odins karakter past.

Wat zijn specifieke rune betreft, deze is Ansuz (de Aas), en in de ASF-Futhork eveneens de vierde rune: Os (“god”, of ook “mond”)

Na de gewelddadige Christianisering van delen van Germania was het in sommige delen van Duitsland zelfs verboden zijn naam uit te spreken, vandaar dat Wodenestag (Woesndag), Mitwoch (midweek) werd. Wij, Nederlandstaligen, hebben gelukkig nog de naam Woensdag behouden. Ook Tyr (dinsdag), Thor (donderdag), Frigg/Freyja/Freyr (vrijdag), Sunna (zondag) en Mani (maandag) behielden hun heidense Germaanse namen. Zaterdag is de enige dag van de week genoemd naar een Romeinse god: Saturnus.

De Edda verhaald dat bij de Ragnarok, het einde van de wereld zoals wij die nu kennen, Odin zal worden verslonden door de wolf Fenris maar op mirakuleuze wijze gered zal worden door zijn zoon Vidar, “de Zwijgzame Aas.”

Het zou niet moeilijk zijn een boek over Odins belevenissen te schrijven, maar dat is niet de bedoeling van dit werk. En doorheen alle hoofdstukken lopen alle wegen, niet naar Rome, maar naar Odin en de andere goden en godinnen - Frigg, Freyja, Freyr, Thor, Thor’s vrouw Sif etc.

Om dit hoofdstuk te beëindigen volgt hier het relaas van een “vriend van een vriend”.

“Mijn ontmoeting met Odin vond plaats in een periode vol revelaties. Ik onderging een UROD (Ultra Rapid Opiate Detoxification), een manier om te ontwennen van zware opiaten als methadon en heroïne, wat een narcose van acht uur inhoud, waarna men haast meteen terug nuchter is, maar ook extreem ziek. In de autobiografie van mijn heldin, de zangeres Romy Haag, staat dat toen zij van de ene dag op de andere in het ziekenhuis van Rohypnol afkickte ze plots kon praten met planten. Iets gelijkaardigs gebeurde met mij. De drie maanden die volgden na mijn UROD leken alle planten extreem fluoriscerend en kon ik hun energie als het ware inzuigen of inademen en door middel van allerlei gestes (uitademen, spreken, handgebaren etc.) met hen energiestromen delen. Dit kan ik nu nog, maar het vergt veel meer focus. Slapeloosheid was het zwaarste gevolg van mijn ontwenning – drie weken sliep ik virtueel niets, en deze slaapproblemen bleven lang aanslepen. In ieder geval, hyper-gevoelig want niet meer verdoofd door drugs, nam ik het boek over Yoga van Andre van Lysebeth ter hand en probeerde de lijkhouding uit te oefenen. Dit deed ik met de bedoeling te relaxen en eventueel ook een paar centimeter boven mijn lichaam uit te stijgen, zoals wel eens meer gebeurde. Maar deze maal, na het openen van de Raderen van het Lichaam (chakra’s), schoot ik als een raket tot tussen de sterren. Daar, temidden een donker maar glamoureus blauw zag ik Odin en Frigg voor me, lichtjes rondwettelend op hun troon. Ik had niet verwacht daar te geraken, maar nu ik er – vol van geluk – toch was vroeg ik aan Odin wat hij van mijn evolutie dacht? Hij lachtte, en liet me weten: “het gaat goed, precies zoals het moet.” Na nog een tijd vol verwondering naar de paarse en roze vlokken te kijken, die van zijn troon het donkere heelal ingleden, besliste ik dat het tijd was om terug neer te dalen en na enkele minuutjes op te staan. Ik was vol van nieuwe hoop en nieuwe moed. Ik had Odin en Frigg ontmoet!

FRIGG

Frigg is de vrouw van Odin, ‘de eerste der AEsynjur’, zoals Snorri schrijft. Vaak worden twee verschillende godinnen met elkaar verward: Frigg en Freyja. Toch zijn dit zeer verschillende godinnen: Frigg is de eerste der AEsynjur, terwijl Freyja hoofd van het vrouwelijke Vanir-pantheon is. De naam Frigg betekent “geliefde”, terwijl de naam Freyja eerder een titel is: “de Dame” – net zoals haar tweelingsbroer Freyr “de Heer” is. Weliswaar is Freyja, net als haar vader Njord en broer Freyr ook thuis in Asgard, en niet enkel in Vanaheim. Friggs primaire woning te Asgard is Fensalir, terwijl Freyja in de eerste plaats in Vanaheim huist, al heeft ze ook een paleis te Asgard, Folkvang geheten. Sessrumnir, eerder vermeld, is de hal van Freyja in haar paleis Folkvang.

Odin en Frigg kibbelen wel eens. In de Grimnismal in de Poëzie Edda lezen we dat Odin, the lone wanderer, weer een keer op avontuur wil gaan. Frigg adviseert hem hier tegen want de onderneming is gevaarlijk. Maar Odin blijft koppig, hij gaat toch en overleeft slechts op het einde en op het nippertje de verbrandingsdood.

Frigg behaalt ook dikwijls de “overwinning” in meningsverschillen met Odin. In een zevende eeuwse tekst, de Origo Gentis Langobardum, laat ze door de stam der Winniles de overhand behalen op Odins favorieten, de Vandalen. Odin had eerder verklaard dat welk leger hij de volgende dag uit zijn raam als eerste zou zien de overwinning kreeg. Frigg dacht na en dit was de uitkomst: ze deed alle vrouwen van de Winniles hun lange haren als baarden vlechten en bij zonsopgang als eerste bij het raam van Odin verschijnen de volgende dag, waarop de veldslag gepland was. Odin had verwacht de Vandalen te zien, maar hij keek door het verkeerde venster aangezien Frigg zijn bed had omgedraaid terwijl hij sliep. Wanneer hij de Winniles ziet, zegt hij vol verbazing: ‘Wat zijn dat voor Langobarden (“lange baarden”).’ Hij moest hen toen wel de overwinning toekennen, en vanaf dan reisde de stam – nu Langobarden geheten - verder naar Lombardije, Italië, waar ze zich vestigden.

Een andere naam, en hypostase, van Frigg is Saga: wat “zieneres” alsook “geschiedkundige” betekent. Odin, met zijn eindeloze dorst naar kennis, begeeft zich elke dag naar Saga’s Paleis Sokkvabekk en daar drinken ze beiden dagenlang Mede uit gouden bekers en praatten over wat voor hen en hun kin (loyale kennissen, waaronder de mens) belangrijk is. De oude IJslandse boeken, nu nog verkrijgbaar op grote schaal heten overigens “Saga’s”. Het beste boek over de Godin Frigg is waarschijnlijk Magic of the Northern Goddesses door Alice Karldottir. Zij ziet Saga overigens als een geheel op zichzelf staande godin en dus niet als hypostase van Frigg. In haar boek bespreekt zij de driefuncties-theorie van Dumézil. Karlsdottir stelt iets voor wat voor mij meteen perfect sense maakte. Nu Tyr, helaas, enkele van zijn functies overgenomen weet door Odin, zou het niet zo gek zijn Frigg naast Odin in de eerste functie te plaatsen. Uiteraard moet dit niet het einde inluiden van Tyr, het zal voor sommige mensen gewoon makkelijker en vrouwelijker overkomen om mee te werken. Tergelijkertijd blijft het diagram met Tyr in de eerste functie evengoed bestaan, al was het maar omwille van de onbreekbare band met het verleden. En wie weet wanneer Tyr’s volledige come-back komt?

Als vervangster van Tyr, zal zij rechter-koningin en maat-opneemster zijn.

Illustratie 11.2: driefuncties-modellen met Tyr, respectievelijk Frigg in eerste functie naast Odin.

Ooit van het archaïsche Engelse woord “skein” gehoord? Wel, het betekent: a) een korte lengte zijde of gesponnen draad - Frigg is de patroon-godin van het weven -, en b) een vlucht wilde ganzen of zwanen - ganzen zijn het symbool van Frigg. Synchroniciteit.