Heks van de esp, de oude steentijd

STEEN

HEKS VAN DE ESP

GERMAANSE MYTHOLOGIE,

MAGIE EN MYSTERIES

Door Axel van Valvrucht

16. BOMEN EN KRUIDEN

En na de Ragnarok zal de wereld als nieuw zijn, met dezelfde bomen, bloemen en kruiden rondom ons. Hier volgt een korte beschrijving van acht bomen en acht kruiden.

De Vlier (Sacumbus nigra). De vlier is een opvallende verschijning in de lente met haar lichtgroene bladeren, zoet-geurende witte bloemen, en haar tegen de herfst nette trosjes donkerpaarse bessen. De boom herbergt dikwijls vele Boom-elfjes en behoort toe aan de godin Hylde-Moer. Mogelijk wijst de naam Hylde-Moer naar de godin aller geheimen, Hulda, of naar Vrouw Holle, bekend uit het sprookje der gebroeders Grimm. De boom moet met veel respect behandeld worden, anders kan er onheil van komen. Een baby-wiegje maken van vlierhout, is gevaarlijk. Vooraleer iets van de vlier te nemen, weze het hout, bloem of bessen, zeg best iets in de trant van: “Hylde-Moer, schenk alsjeblieft een beetje hout of fruit aan mij, bij later gelegenheid krijgt U dan een stukje terug van mij.” Best is een dag voor het plukken je intenties mede te komen delen aan de boom, zodat alle wights ruimschoots tijd krijgen om te verhuizen. De dunne twijgen die makkelijk uit te hollen zijn met een priem zijn ideaal om vuur mee te stoken om de haard te laten branden. Ook kunnen er makkelijk fluitjes van gemaakt worden. De bessen zijn lekker op zichzelf, en worden dan ook verwerkt in drank of jam, en bevatten vooral veel vitamine C.

Rond de zomerzonnewende, wanneer de vlier volop bloeit worden er rituelen en ronde-dansen rond gehouden. Er werd, waarschijnlijk met behulp van de twijgjes der boom zelf, een vreugdevuur ontstoken waarover werd gesprongen als zuivering. Een Engels wijsje luidt:

‘Bark, berries, leaves and blossoms

Every part is strength and goodness

Every part is full of blessings.’

De Eik (Quercus robur). De eik is niet enkel voor de Germanen een zeer heilige boom, maar evenzeer voor vele andere Indo-Europese volkeren. Traditioneel wordt de boom gezien als de boom van Thor. Deze vliegt met zijn door de bokken Tanngnjost (“tandenkraker”) en Tanngrisnir (“tandenknarser ) getrokken gespan door de lucht en veroorzaakt onweer door met zijn hamer Mjolnir te gooien, die steeds in zijn hand terugkeert. Het door hem veroozaakte onweer zorgt voor turbulente atmospherische stromingen die de aarde vruchtbaar maakt. Zijn vrouw is Sif (“relatie”), de godin met de mooiste blonde haren. Deze haren staan symbool voor de gezonde graanvelden. Door haar elektro-magnetische strelingen te schenken en regen te veroorzaken bevrucht Thor Sif, en de graanvelden van zijn vrouw.

De eik is een mannelijke boom, denk enkel aan de eikels. De vrouwelijke tegenhanger van hem is de linde.

De eik-twijgen worden bij rituelen gebruikt om voorwerpen te besprenkelen. Maretak van een eikenboom is uiterst krachtig, zo wil de overlevering. En onder de eik kan men truffels vinden.

In de ASF-Futhorc is de eik nummer 25:”ac”. Het vers leest:

‘De eik levert voedsel aan het zwijn

Die voedsel wordt voor de mensen op het land

Over de zee vaart hij vaak als boot

de speerman (=storm op zee) test of de eik

zijn nobele loyaliteit waar maakt.’

De naam van de eik komt af van het Indo-Europese *deru-, wat staat voor “sterk, resoluut”. Ook de Engelse woorden tree (“boom”), truth (“waarheid)”, troth (“toegewijdheid”, “loyaliteit”) komen van de stam *deru- alsook het woord Druïde (van *druwid-) is er van afkomstig en betekent “hij die de eik kent”, of ook “hij die de waarheid kent.”

De Es (Fraxinus exselsior). Velen beschouwen de wereldboom Yggdrasil als een es, anderen zweren bij de taxus. In de mythologie worden in ieder geval de eerste twee mensen – man en vrouw - gemaakt uit de “krachteloze” mannelijke es en de vrouwelijke olm, al is al eerder vermeld dat in plaats van een olm het ook om een druif of andere klimplant zou kunnen gaan. Odin, Hoenir en Lodur vonden deze bij een strandwandeling. Odin gaf ze adem, Hoenir gaf ze geest, Lodur tenslotte ze gaf ze kleur en gelaatstrekken. In de ASF-Futhork neemt de Es plaats 26 in: en het begeleidende vers luidt:

‘De es is zeer hoog, geliefd door mensen,

zijn basis is sterk; hij houdt stand,

hoewel velen de boom aanvallen.’

Verder vormt de es samen met de eik en meidoorn de “Elfen-triade”. Waar deze bomen in elkaars onmiddellijke omgeving voorkomen is de kans om Licht-elfen te ontmoeten groot.

Een es kan mannelijke of vrouwelijke bloemen hebben, maar het komt ook voor dat ze bloemen van beide geslachten hebben.

De Berk (Betula alba). De berk-rune (Berkano) is samen met de taxus-rune (Eihwaz) de enige boom die in alledrie de Futharks een rune toegewezen heeft gekregen. Meer uitleg hierover, ondermeer de drie rune-gedichten, zag men eerder in hoofdstukken 4 en 6.

De oude Indo-Europeanen noemden de boom “Bhereg “, wat betekent “omgeven door het briljante”. Er werd zelfs een verband gelegd tussen het “briljante” en Freyja’s meest waardevolle juweel: Brisingamen.(“vurig halssnoer”). Wat voor de Odiaan de Valknutr is, is volgens sommigen Brisingamen dat voor de Freyjane – namelijk het meest belangrijke symbool en mysterie.

Deze “briljante verschijning” is een symbool van, of zelfs een feitelijke poort naar de Ander Wereld.

Thorsson in Le livre des Oghams schrijft:

‘Zelfs in de originele middeleeuwse romans van Keltische oorsprong; wanneer men een jonge vrouw zag

in een groen kleed en je zag haar witte huid tussen de spleten komt die vrouw heel zeker van een Andere Wereld. Men zegt dat de berk kan verhinderen dat een vrouw tot in de sidhe of de Andere Wereld wordt ontvoerd.’

Via een moeilijk procede is het mogelijk Berk-sap wijn te maken, maar hier ontbreekt het aan plaats om de techniek te omschrijven. Wel praktisch is het zogenaamde “birching”, het stimuleren van de huid door lichtjes erop te slaan met enkele berketwijgjes. Dit werd in de middeleeuwen in vele sauna’s toegepast, en vandaag de dag nog steeds, zei het in selecte groepen. Er is een gezegde dat beweert dat “birching beats the evil wights out of lunatics.” Maar Inga Steddinger, in haar boekwerkje Wiccan Sex Magic, vermeld birching, - flagellatie met behulp van een handvol berke-twijgjes – als voortreffelijke techniek om tijdens seks-magische rituelen goede, Vanische, energieën in het lichaam te brengen. Let bij birching wel op dat je nooit de ogen van iemand raakt (gebruik eventueel een beschermende blinddoek), of dezelfde twijgjes bij verschillende personen gebruikt, het eventuele bloed erop kan besmettingen veroorzaken.

Zoals gezegd wordt de witschijnende Berk gezien als een deel van de Andere Wereld. Mogelijk de mooiste wandeling die ik ooit maakte was die op een heuvel in de gemeente Asch, in een herfst op een verhoogd plateau in een berken-bos. Er was enorm veel mist en de bodem was enkel langzaam te begaan door de hoge vochtige graspollen. De vloer was ook bezaaid met allerlei soorten paddestoelen die we amper konden zien, net zoals we zelfs onze voeten niet meer zagen - maar per ongeluk trapten we af en toe op Lycoperdons – de kaki-groene stuifzwammen (“poffers”) waardoor de mist hoger dan ons en in de weide omgeving groen werd.

De Beuk (Fagus sylvatica). Het Duitse woord “Buchstabe” betekent “letter”en duidt erop dat beukenschors gebruikt werd om op te schrijven, en zeer wel mogelijk ook met runen werd versierd, vooraleer het Latijnse schrift werd overgenomen in onze streken. Het Duitse woord voor de beuk is “Buche” en het het woord voor boek “Buch”. De link met het Nederlandse woord “boek” is duidelijk. Van de beuk wordt gezegd dat zijn twijgen of schors gebruikt kunnen worden voor divinatie. In ieder geval is de beuk een “vruchtdragende boom”, wat volgens Tacitus’ Germania een criterium was voor het kiezen van lot-voorspellend boom-materiaal. Beukenhout is zoals alle andere soorten hout erg vergankelijk, vandaar dat er nu zo weinig runen-inscipties in hout zijn overgebleven.

De Meidoorn (Crataegus oxyacantha). Meidoorn vormt samen met es en eik de “Elfen-triade”. Zo noemt men het trio bomen waar, als ze op één plek samen groeien, het makkelijker dan gewoonlijk is om Elfen tegen te komen. Uit het verhaaltje over een bezoek aan Elfenland, aan het eind van hoofdstuk 12 over Freyja, ontmoet iemand haar tweelingsbroer Freyr onder een meidoorn, die zo haar reputatie als boom der Elfen verstevigd.

Een andere naam voor meidoorn is haagdoorn, wat doet denken aan het oud-Duitse woord Hagezusa: “zij die op een haag rijdt”, of “zij die op een haag zit”. Hagezusa is de voorloper van het moderne woord “heks”.

De belangrijkste legende over de meidoorn is misschien wel deze van Josef van Aramathea, de oom van Jezus die samen met Maria Magdalena en enkele andere getrouwen, aan zijn kruis wachtte tot Jezus’ dood intrad en zijn lichaam daarna opborg. Jaren later vertrok hij met Maria Magdalena en haar kroost naar Zuid-Frankrijk waar Maria afstapte, mogelijk samen met de Graal. Jozef vaarde verder tot Glastonbury waar hij als zakenman waarschijnlijk al vaak was geweest. Hij plantte zijn staf, gamaakt van dode meidoorn in de grond en deze begon spontaan weer te bloeien. Sindsdien bloesemt de meidoon te Glastonbury twee maal per jaar en rond kerstmis worden enkele takjes naar de Engelse koninklijke familie gestuurd. Dat laatste stond nog vermeld in Prinses Diana Spencer’s biografie A Royal Duty door Paul Burrell. Er zijn ondertussen trouwens al groepen die Diana als de godin zien van een religie die explosief zal groeien, en die waarschijnlijk geënt zal worden op Romeinse Diana-cultus.

De Taxus (Taxus baccatta). De Taxus, oftewel “Naald-es”, komt in alledrie de rune-gedichten voor alsook, weer samen met de berk, in het Abecedarium Nordmannicun - een piepklein runen-gedichtje uit 800 CE. Als laatste zin staat er te lezen “Yew holds all”. Wat wil zeggen: “De taxus (Yggdrasil) omvat alles”, of “De taxus (Yggdrasil) houdt alles bijeen”.In de ASF Futhork komt Eihwaz (“Taxus”) zelfs twee maal voort, aangezien de 27 ste rune “Taxus-boog” heet. Zoals de es word de taxus vaak gezien als Yggdrasil, de boom waar Odin negen dagen aan hing, gewond door zijn eigen speer, zonder drank of voedsel, waarna hij eindelijk schreeuwend de runen opnam.

Taxusbomen zijn zeer mooi, maar alle kinderen moeten leren nooit van de rode besjes te eten, aangezien deze levengevaarlijk zijn, zoals de gehele plant overigens. Het woord toxisch (giftig) komt overigens van de naam Taxus. Paradoxaal genoeg bevat deze giftige plant enkele stoffen die een geneeskrachtige werking hebben. Taxol bijvoorbeeld wordt gebruikt om bepaalde kankers te behandelen.

Verder is het gezelschap van taxus en eik het duo der langst levende bomen.

Meer info over de taxusboom vind je in The Sacred Yew, een boek geschreven Anand Chetan en Diana Brueton, met medewerking van expert Allen Meredith (Uitgever Penguin Arkana, 1994)

De Wilg (Salix alba). De wilg, die haar takken drenkt in het water, verwijst naar de “De Dame van het Meer” in zowel Keltische als Germaanse mythologie waarover Andrea Haugen (respectievelijk onder de de namen Nebelhexë en Hagalaz’ Runedance) zingt:

“Beneath the surface, beneath the waves, my secret sleeps.”

Vroeger maakte men van de schors zalf tegen reuma, zoals het beschreven staat in een van Diana Paxson’s “fantasy”-boeken. Later kwam men erachter dat vooral de stof salyceen-zuur geneeskrachtig was. Aspirine is niets anders dan datzelfde salyceen-zuur, en is één van de meest gebruikte “lichte” pijnstillers. Zelfs dagelijks gebruik van een lage dosis aspirine zou gezond zijn want goed voor het hart.

Het meest verbazende feit tijdens mijn onderzoeken naar de wilg was wel de bewering dat de wilg die bij water groeit dit naar beneden doet dankzij het de door water gereflecteerde licht.

De Lijsterbes (Sorbus aucuparia). De lijsterbes is de boom van Sif en dit niet enkel vanwege haar good looks – Sif had het mooiste blonde haar van alle godinnen, terwijl de bessen van de lijsterbes een lust voor het oog zijn. In één van de mythen valt haar gemaal Thor van een helling en kan hij zich ternauwernood redden door zich vast te grijpen aan een lijsterbes, vandaar dat het Sif’s boom is. Over Sif is weinig bekend, behalve dat ze voor haar relatie met Thor ze al een zoon had: Ullr. Ullr is de winter-, ski- en boogschutter’s god. Hiermee komt hij ietwat overeen met Skadi, de godin van het verre Noorden, naar wie Scandinavië – Skadinauja - genoemd werd. Samen met Thor had Sif later een dochter, Thrud (“macht” ) genoemd, terwijl de andere zonen van het gezin waarschijnlijk Modi en Magni (“de sterke”) zijn.

Thrud werd mogelijk een Walküre. Thor zelf was de zoon van Odin en Jord (“Aarde”), en de Engelse naam voor lijsterbes is Rowan, en de Rowan wordt vaak vermeld in de folklore van heidense gebieden. In de obscure film The Wicker Man uit de jaren zeventig heet het verdwenen hoofdpersonage ook niet toevallig Rowan. Sexy Britt Ekkland speelde mee in de film, en begin jaren ’90 werd het musicale hoofdthema door Nature & Organisation/Current 93 ook bewerkt en op CD gezet. Tenslotte, in de Botanic Garden van Reykjavik is een grote verzameling van verschillende soort Sorbus te bewonderen. Eén van de bijnamen van lijsterbes is “levend hout”.

Bij de Kelten was de lijsterbes de boom van de god Lugh, die in veel opzichten overeenkomt met Germaanse god Odin.

De Linde (Tilia platyphyllos). De Linde werd doorgaans vanwege haar witte bast gezien als Freyja’s boom, en soms ook als Sif’s boom. Niet toevallig dus dat er “onder de linde” heel wat afgezoend werd en huwelijksaanzoeken werden gedaan. Dreven en lanen werden met lindenbomen aangelegd - heerlijk is het onder zulk lichtgroen bladerdak te fietsen of te wandelen.

Er is een bepaalde connectie tussen Eik (Thor) en Linde (Sif). Onder beiden werd vroeger op het dorpsplein recht gesproken, maar even opvallend is hun “amoureuze connectie”. Zie een enkele strofe uit het gedicht door Tovie H., Er is een bos:

‘…

Aan de ene kant stond het huis Isis

Naar de legende bewoond door de jonker

Daarbinnen zag je wat al dan niet is

Tussen muren verlaten en donker

Aan de andere kant staat de Grote Eik

De oudste boom, sterk en machtig

En bij hem de Linde die nooit van hem wijkt

Sierlijk is zij, en sterk en prachtig

Daartussen leeft het bos

En daartussen lopen de paden

Nu overgroeid door gras en mos

Waarheen kan niemand nog raden

…’

Van Lindehout werden schilden gemaakt (waarop vaak fraaie wapenschilden werden geschilderd – een studie op zich) en van de fijngeslagen linde-bast maakte men touwen, de treksterkte daarvan zou zo sterk zijn als die van staal.

Volgens de Romeinse geschiedschrijver Herodotus zouden de Scythen Linde-hout hebben gebruikt voor bepaalde vormen van magie.

De Wilde Paardekastanje (Castanea dentata). In dit hoofdstuk zijn de bomen en kruiden niet gerangschikt naar correspondentie met een rune. Maar van de paardekastanje kan men zeer zeker zeggen dat die bij de rune Ehwaz (=”paard”) hoort. De rune Ehwaz staat in de eerste plaats voor vertrouwen; tussen ruiter en paard, tussen Fylgja en mens, tussen geliefden. Het Engelstalige woord “mare” kan duiden op een geest die iemand in zijn droom lijkt te verstikken, en die foutievelijk gelijkgesteld word met de Fylgja of andere geesten. Dit zegt niets negatiefs over de “maron” (kastanje in het Frans), maar duidt er enkel op dat de paardenkastanje een droomboom is.Wie een rijpe kastanjebolster opent zal een glanzend bruin juweel ontdekken met een grote witte stip. Als deze stip dan ook nog de vorm van een hartje heeft, wat wel eens voortkomt, is het helemaal perfect als cadeau voor je geliefde, of bij gebrek daaraan, aan jezelf. Het Engelse woord voor de boom chestnut wat er op wijst dat de kastanje als juweel of amulet voor de hartstreek hing. En ik besef nu pas, bij het typen van deze zin, dat ik in mijn kindertijd ook zulke kastanje-hangers droeg.

Ik wil hier ook nog even de paardebloem vermelden die eveneens door het woord “paard” aan de Ehwaz-rune en zo aan het “vertrouwens-principe” gebonden is. Wanneer de gele bloemetjes weg zijn, komen daarvoor witte draadjes met zaad in de plaats. Je kan ze wegblazen in de richting van je geliefde, of anders naar het westen (Vanaheim), met als doel succes in de liefde te verwerven.

De Appel (Pyrus malus). De appel is de vrucht van de godin Idunna (“hernieuwster”). Elke dag deelt ze haar fruit uit aan de goden en godinnen zodat deze eeuwig jong en gezond blijven. In één van de mythen steelt de reus Tjazi met behulp van de trickster Loki haar appels en ontvoert hij ook Idunna zelf. De goden en godinnen verouderen bijzonder snel. Loki wordt door de AEsir en AEsynjur verplicht een oplossing te zoeken, wat betekent Idunna en haar appels terug te brengen. Dat lukt hem ook, in vorm van een valk ontvoert hij Idunna, die de vorm van een noot heeft aangenomen. Tjazi volgt hen maar wordt gedood door de goden. Dan komt de dochter van Tjazi, Skadi, razend van woede naar Asgard, maar ze is tevreden als ze bij wijze van compensatie met Njord trouwen mag.

Voor pentagram-fans: snijdt een appel horizontaal door en je verkrijgt een pentagram. In rune-taal is dat vijf maal Laguz. Hert pentagram als dusdanig werd in de Noordse magie nooit gebruikt.

Voor cider-liefhebbers, ga naar West-Engeland, best nog Glastonbury, en drink de appel-alcohol drank uit flessen of jerrycans. Je kan er de volgende dag wel een verschrikkelijke buikpijn aan overhouden, benevens de de andere klachten van een kater.

Kruiden

Knoflook (Allium sativum). De één-en-twintigste rune heeft net als de runen Kenaz en Algiz twee namen: Laguz (“water-meer”) en Laukaz (“look”). Bij uitbreiding geldt dit voor alle Allium-soorten uit de look-familie, waaraan vele speciale krachten aan werden toegekend. Een bekende en veelvoorkomende rune-inscriptie is “Lina Laukaz”, wat simpelweg vertaald wordt als “vlas en look” of “linnen en look”, zie hierover ook hoofdstuk 5. Vlas was uiteraard zeer belangrijk voor kleding en sier-doeken, Laukaz was gezonde, zuiverende voeding. Knoflook stond ook bekend als “speer-look” en als “koning der grassen”. In Gudhrunarkvida I , uit de Poëzie Edda, lezen we “De knoflook groeide al snel boven het gras”.

Huislook (Sempervivum tectorum) is een veel voorkomend sierplantje met een ietwat vreemde vorm en word doorgaans donderblad of ook “Thor’s baard” genoemd. Deze soort look werd traditioneel dan ook op daken van huizen geplant om te beschermen tegen bliksem.

Eén van de blijvende mysteries der kruiden-farmacologie is de heilige plant Molly waarvan Christian Rätsch in zijn Dictionary of magical plants beweerd dat ze wel eens zou kunnen slaan op Allium Moly, in onze taal bekend als Magische Molly en in het Engels “Magic Moly”. Het zou voor dit boek te ver voeren de geschiedenis van Molly in de Griekse en Perzische kultuur te onderzoeken. Wie deze look-Molly wil bezichtigen kan begin april een wandeling maken in het Dielegem-park te Jette, Brussel. De geur van look zal de aandacht van de bezoeker naar de grond trekken, alwaar hele oppervlakten met het eetbare kruid zijn bezaaid. Eeuwen geleden teelden monniken op deze plaats kruiden, waarna de Molly er vrij ging groeien.

Illustratie 16.1: Magische Molly

Vlas (Linum usitatissimum). In de Volsungen Saga wordt melding gemaakt van Brunhildes decoratief weven van Sigurds daden op grote doeken van vlas gemaakt. “Vlas” of “linnen” worden vaak, dikwijls samen met look, vermeld in runen-inscripties. Sinds minstens zevenduizend jaar wordt vlas gebruikt voor allerlei doeleinden, zoals vezels voor touwen, kleding en zeilen van schepen. Het olie uit de zaadjes word gebruikt om verf en lijm mee op te lossen. In juli en augustus hangen sierlijke vlasbloemetjes aan hun stengels wat naar beneden gebogen met meestal blauwe en soms witte bloemetjes kleur “haast onder de oppervlakte”. Als velden van Asgard op Midgard. Vlas, linnen en het spinnen ervan behoorden vooral tot het domein van de godin Frigg.

Bijvoet (Artemis vulgaris). Bijvoet wordt al millenia gebruikt als geneeskrachtig en magisch kruid. Bij de Chinezen wordt het kruid vaak gebruikt bij moxa, een bepaalde vorm van acupunctuur. Johannes de Doper zou tijdens zijn verblijf in de woestijn een bijvoet-gordel gedragen hebben. Van de Germaanse dondergod Thor werd ook gedacht dat hij een gordel van bijvoet droeg. In de literatuur komt de plant het eerst voor in de Lacnunga, het millenium oude Negen Kruiden Lied waarin Odin ziektes te lijf gaat met negen kruiden, waaronder bijvoet. Soldaten van verschillende legers legden bladeren van het langs de wegen veel voorkomende kruid in hun schoenen voor lange marsen. Tegenwoordig wordt bijvoet-wierook weer gebruikt bij rituelen en bijvoet-kussens gebruikt om nachtdromen beter te onthouden. Voor hetzelfde doel kan voor het slapen gaan ook een kopje bijvoet-thee gedronken worden. Serieus droomwerk begint echter altijd met het opbrengen van de zelf-discipline, bij het wakker worden onmiddellijk op te staan en alle droom-details op te schrijven, of op te nemen op een klein band-recordertje dat langs je bed ligt. Aarzelen doet de details van de droom meteen vergaan. Nu ik eraan denk: mijn laatste droom (de nacht voor ik dit schreef) was die van een everzwijn in vreemde kleuren die rakelings langs me door rende, het zwijn is een heilig dier van Freyja en Freyr. Het is zeker mogelijk tijdens je dromen in kontakt te treden met Alfar, Disir of andere wights. De Disir bijvoorbeeld zijn soms bijzonder actief in het sturen van waarschuwende dromen. Persoonlijk kan ik niet zeggen of bijvoet, hop (Humulus lupulus) of Calea (Calea Zacatechichi) mijn dromen ooit hebben beïnvloed, maar chemische beïnvloeding van dromen is zeker mogelijk, heb ik geleerd bij het gebruik van het synthetische medicijn Novirel (in code weergegeven).

Familie-leden van bijvoet zijn absint-alsem (A. absinthium) waarvan de zeer sterke en licht hallucinogene alcoholische drank Absinthe gemaakt wordt. Ook is er Dragon (A. dracunculus), een gezond en geliefd kruid in de keuken, waarvan de wortels eruit zien als kleine serpenten. In onze streken bereikt Dragon zelden een meter lengte, maar in Rusland waar de plant vandaan komt is dat wel anderhalve meter. Het vierde bekende kruid van dit viertal der Groene Fee is Citroenkruid (A. abrotanum), een afrodisiac wanneer men het als thee drinkt, en over het algemeen een geluksbrenger.

Dit viertal planten is uiteraard opgedragen aan Griekse Godin Artemis.

Duizendblad (Achillea millefolium). Duizendblad groeit op de meeste plaatsen aan de kant van de weg, vooral langs autowegen, treinrails en kanalen, en zelden ook langs bospaden. De plant heeft witte bloemen, maar wordt vaak niet eens meer opgemerkt omdat hij zoveel voorkomend is. Wie echter beter kijkt ziet dat de bloemen vaak een lichte roze tint hebben. En wat meer is, sommigen hebben zelfs een kleur tegen het rode aan. Waarschijnlijk hebben de “voorouders” van verschillende sub-soorten duizenblad zich vermenigvuldigd in kwekerijen en zijn dan ontsnapt.

Duizenblad-thee is een excellent middel tegen koorts. Een kopje per uur kan dan geen kwaad. Gebruik hiervoor één eetlepel gedroogd duizenblad en laat dat een kwartiertje trekken. Duizendblad wordt ook gerookt, met of zonder tabak erbij. Duizendblad-wijn is werkelijk een wonderdrankje, dit dankzij de aanwezigheid van ondermeer thujone, matricine en verschillende coumarinen die allen een psychoactieve werking hebben. Er zijn uitgebreide recepten voor, maar het makkelijkst is het volgende. Je koopt een liter vlier-bessen wijn, draait de dop open, giet wat wijn weg (en drinkt dat slokje op, of, nog beter, giet het bij een nabije vlier-boom als offer aan die boom), dan voeg je twintig tot dertig gram duizendblad toe en laat dit drie dagen trekken. Daarna zeef je het geheel grondig en drinkt één of een paar glazen. Als je dit afrodisiacum samen met je partner gaat drinken kan je natuurlijk best meteen twee flessen vlierbessen-wijn kopen en bewerken.

Tenslotte een weetje: bij consultatie van de I-tsjing, het millenia-oude Boek der Veranderingen der Chinezen, werden stokjes van duizendblad gebruikt om de toekomst te voorspellen.

Illustratie 16.2: Duizendblad

Slaapbol (Papaver somniferum). Slaapbol staat beter bekend als opium-papaver en heeft pijnstillers als codeïne en morfine als ingrediënten. De enige andere Papaver-soort met morfine is Papaver setigerum, en die komt in onze streken niet voor, wel aan de Middellandse Zee. Reeds duizenden jaren worden in onze en vele andere gebieden poppies gekweekt en tot opium, een bruine stroopachtige gel,verwerkt. Tuinen waarin de plant geplant was werden “Odin’s akkers” genoemd. De Scandinavische namen voor de poppies beginnen steeds met de VAL- formule. Vele krijgsmannen, ridders en heksen uit het verleden droegen opium bij zich om de pijn te verlichten bij het oplopen van wonden bij strijd of marteling. Tegewoordig mogen enkel medici en tuiniers de plant nog planten voor wetenschappelijk of decoratieve doeleinden. Maar waar een Wil is, is een Weg. Wat gebruik betreft is de makkelijkste manier het aanmaken van thee met behulp van behoorlijk wat citroensap, die het effect van de morfine nog versterkt.

Andere hier groeiende leden van de Papaver familie zijn het slaapmutsje (Eschscholzia californica), ook bekend als rustgevende goudpapaver. Verder enkele soorten klaprozen die ietwat rustgevend zijn maar de mythe dat er morfine in zou zitten is ondertussen wel achterhaald. Stekelpapaver (Argemone mexicana) werkt sterk pijnstillend en stoned-makend, maar kan ook wel eens hoofdpijn veroorzaken. Stinkende gouwe (Chelidonium Majus) groeit het het hele seizoen door, heeft een gele bloem, wordt ook gele gauwe genoemd en werkt uitwendig tegen wratjes. Dicentra eximia heet in het Nederlands “bloedend hart plantje” en is een prachtig sierbloempje, Dicentra formosa en Dicentra spectabilis zijn eveneens een lust voor het oog. Holwortel (Corydalis cava) en vingerhelmbloem (Corydalis solida), zijn te herkennen aan hun walnootdikke wortels - die van de holwortel is hol, die van de vingerhelmbloem vol. In onze streken worden deze planten amper nog medisch gebruikt maar bij de Chinezen worden ze nog altijd geprezen als behoorlijk krachtige pijnstillers.

Tenslotte vemeld ik hier Bloedwortel (Sanguinaria Candensis), die door de Indianen net als de Gele Gauwe gebruikt werd om te verven.

Christian Rätsch, Claudia Müller-Ebeling en Wolf-Dieter Scholl beweren in hun boek Witchcraftmedicine dat de opium-poppy de “Tree of life” was bij de pre-Romeinen. En dat het de plant was van de Griekse Godin Demeter.

Mandragora (Mandragora officinarum) en Alruin zijn twee namen voor dezelfde plant. De naam “Al-ruin” doet denken aan die van de tweeduizend jaar geleden door Germanen aan de Rijn vereerde wijze vrouw Albruna. Albruna betekent “Elf-confedante”, of “zij die door de Elfen wordt vertrouwd”.

Albruna behoort tot een kleine groep van (semi-)walküren; samen met Veleda (“goedgezind” of “wijze vrouw”) en Walaburg (“vrouwe met toverstaf “ - naar het Latijnse woord “walus”). Een andere maar eerder dubieuze vertaling van Walaburgs naam heeft betrekking op de VAL-formule, en dan is de vertaling mogelijk Burcht der Uitverkorenen,of ook: Toverburg. Dat zou erop wijzen dat deze vrouw in zulk een toverburcht verbleef.

Hans Christian Andersen schrijft in zijn bekendste sprookje De kleine zeemeermin: “… elke volgende minuut gooide de oude heks een vers ingrediënt in haar ketel, en het brouwsel kookte en brobbelde en op het einde kwam er uit de pot een angstwekkende schreeuw, bijna even erg als die welke men hoort wanneer men een mandragora uit de grond trekt.”

Mandragora heeft om vele redenen een enorm intrigerende aantrekkingskracht op heksen. In de Nederlandse-sprekende gebieden komen ze haast niet voor en import gebeurd, nu zowel als in de oudheid, vanuit het Middellandse Zeegebied. Zeer opvallend is de antropomorfe (op een mensgelijkende) vorm van de wortel. Verder zijn er de farmacologische, pijnstillende en hallucinogene stoffen die zich in de wortel bevinden, en die erg gevaarlijk zijn. De bessen van de mandragora zijn minder gevaarlijk dan de rest van de plant en worden soms in eetbare recepten opgenomen. Er zijn ook ooit romantici geweest die vermoedden dat de verjongende appels die Idunna dagelijks aan haar mede-goden en –godinnen uitdeelde mandragora-bessen waren.

Meer over mandragora in mijn boek Ecodrugs ,verschenen in 1996 CE.

Paddestoelen: Verschillende paddestoelen die in Noord-west Europa groeien hebben hallucinogene effecten. De meeste daarvan zijn niet giftig – tenzij dan voor kinderen. Bekendst zijn de Psilo- en Panaeolus-soorten. Ook sommige Lycoperdon-poffers met kaki-kleurig stof zouden hallucinogeen zijn, al nodigt de plant niet uit tot consumptie. Meer onderzoek is nodig. Verder zijn er nog vele voedzame, genezende en bijvoorbeeld ook in het duister lichtgevende paddestoelen die dichter bij ons groeien dan we denken. Zelf belicht ik hier even de Vliegenzwam (Amanita muscaria). Deze is bijlange na niet zo giftig als de meeste paddestoelen-boeken ons willen doen geloven. Vliegenzwam was het belangrijkste bestanddeel van de heilige drank Soma, die onze voorouders in Azië in Vedische tijden dronken en die in de Vedische geschriften tot in het oneindige beschreven worden als zijnde goddelijk. Soma leidde doorgaans tot vreedzaam samenzijn en was bijzonder verbonden met de dichtkunst – net zoals de Heilige Mede in de Germaanse geschiedenis. Hogere dosissen werden gebruikt door de strijders-god Indra (tweede-functie-god, net als de Reuzen-bevechtende Thor) die in Soma-roes, de burchten zijner vijanden aanvalde.

Hier nog wat prijzenissen uit de Veda’s: ‘Laat ons Uw lichten branden, jij allereerste Pavana (=Soma), breng ons raad en daad; Dit is een gezicht als dat van de zon, dat de zeeën in zeven stromen ten hemel laat vloeien; Louter U zelf, Soma, door met Uw wonderbaarlijk hulp zienergaven te schenken;…’

Ook Varuna, die in Dumézils drie-functies-systeem gelijkstaat met Odin, wordt met Soma in verband gebracht.

Roomse Kamille (Chamaemelum nobile) en Echte Kamille (Matricaria recutita). Beide soorten komen vaak in de zomer voor, door elkaar heen, langs wegen, wandelpaden, treinroutes en op bouwwerven. Beiden hebben witte bloempjes en zijn geschikt om een rustgevende thee van te zetten, en beiden worden ook wel “Balders Wimpers” genoemd, naar de bleke en tragisch gestorven zoon van Odin en Frigg. Men kan beide onderscheiden door in de bloemknop te knijpen. De vooruitstekende en holle bloempknop behoort aan toe aan de Echte Kamille. De volle bloemknop uiteraard aan de Roomse. Kamille werd al vernoemd in het Oud-Engelse Negen Kruiden Lied. De Roomse Kamille zou ook een genezende invloed hebben op zieke planten uit zijn omgeving. Ook zijn er varianten van Roomse kamille zoals de Loopkamille (Chamaemelum nobile) die speciaal op grasperken geplant worden om te dienen als zeteltjes. Andere soorten Kamille zijn Valse Kamille (Anthemis arvensis), Stinkende Kamille (Anthemis cotula), Schijfkamille (Matricaria matricarioides) en Reukloze Kamille (Matricaria maritima).

Wolfskers (Atropa belladonna). Net als mandragora is wolfskers lid van de familie der Nachtsschade-achtigen. Deze twee kruiden, samen met doornappel en bilzenkruid vormen het sinistere kwartet der Solanaceae. In Ecodrugs 2; een psychoaktief boek wijdde ik reeds een hoofdstuk aan deze plant in welke volgens de legende een wondermooie vrouw zou wonen. De plant wordt dan ook Belladonna (“mooie vrouw”) genoemd, maar die naam kan ook afstammen van het gebruik van vrouwen in de middeleeuwen om een belladonna-tinctuur in hun ogen te druppelen om een aantrekkelijke mydriase - een vergroting van de pupil - te veroorzaken.

Een andere naam voor Wolfskers is Walküre-bes. Over de Walküren hebben we het reeds gehad in hoofdstuk 9, het hoofdstuk over de verschillende wights. Een walküre is uiteraard ook steeds een belladonna.

Het eten of roken van de plant is levensgevaarlijk. Vooral de mooie donkerpaarse bessen zijn aantrekkelijk voor kinderen, en daarom kan wolfskers best niet in de buurt van hun kinder-habitat geplant worden. En als ze al in de tuin staan, probeer ze dan zo grondig mogelijk en met veel respect uit te gaven en ergens ander, best op een speciale en geschikte plaats te herplanten.

Klassiek aan een wolfskers-trip is het zien van de zwarte hond. Sommige gebruikers maken dit verschijnsel mee, anderen niet. Maar wat wel opgemerkt moet worden is het feit dat een wolfskerstrip dagen kan duren, zelfs wanneer men maar een mespuntje door drank mengt. Deze trips zijn allesbehalve aangenaam en bovendien levensgevaarlijk. Zo gevaarlijk als Odin’s twee wolven Geri (“gretig”) en Freki (“gulzig”).

Kleine maagdenpalm (Vinca minor)en Grote Maagdenpalm (Vinca major). We zullen ons beperken tot de kleine maagdenpalm, die meer voorkomt in onze streken, en wel vooral als tuin-decoratie. Het is een lage klimplant met blauw-paarse bloemetjes, met in de kelk een geel vlekje. Een andere, en aantrekkelijker naam voor de kleine maagdenpalm is het wijdverspreide “tovernaarsviooltje”. Men kan er thee van zetten, maar kan daar beter niet mee overdrijven omdat er nog maar weinig studie gedaan is naar de effecten van het kruid. Wel werd er een spectaculaire ontdekking gedaan toen in het kruid een stof geïsoleerd werd die de naam vincamine kreeg.

Vincamine is een een smartdrug pur-sang. Vincamine en derivaten behoren dus tot de klasse der smartdrugs, samen met, pakweg, Ginkgo biloba, Panax ginseng, choline en synthetische middelen als Piracetam, Hydergine, Vasopressine en meer van dat spul dat de werking der hersenen positief beïnvloedt (tenzij in zeldzame gevallen van allergie).

Illustratie 16.3: Vincamine

Valeriaan (Valeriana officinalis) is een van de bekendere kalmerende kruiden. Sterke valeriaan-thee kan inderdaad voor rust zorgen. In Duitsland heeft het kruid minstens drie namen: Valerian (bemerk de VAL-formule), Baldrian (genoemd naar de god Balder) en ook Velandsurt, genoemd naar Veland, de smid wiens verhaal in vele verschillende versies in haast heel Germania voorkomt. Veland is de patroon der smeden. Sommige mensen echter worden onrustig bij het innemen van valeriaan. Zelf heb ik ook zoiets: ik krijg er zware, gespannen benen van. Gelukkig is het mogelijk om, samen met valeriaan, een thee-cocktail te maken die ongewenste bijwerkingen minimaliseert. Damiana, gifsla, slaapmutsje, passiebloem en kattekruid komen hiervoor in aanmerking.

Katten zijn gek op valeriaan, bijna zo erg als op kattekruid. Ook voor de mens kan een goede kattekruid-thee gezet worden, en sommigen roken zelfs het kruid, met of zonder tabak.

Kalmoes (Acorus calamus). In mijn boek Ecodrugs schreef ik over de psychoactieve plant kalmoes, die onder andere als tonicum, aphrodisiac, goed voor het geheugen en verjongingskuren zou zijn. De Indianen kauwden erop, en afhankelijk van de dosis gaf het relaxerende, oppeppende en zelfs halucinogene effecten. Ik schreef er echter wel bij dat men relatief verse kalmoes moest gebruiken om een psycoaktief effect te bekomen, en dat de kalmoes verkocht in kruidenwinkeltjes meestal te oud is. Gevolg was dat vele experimenteerders nu met afschuw aan de smaak van hun brouwsel, dat geen enkel spoor van een positief effect had, terugdenken. Toch is kalmoes een echte plant-allie, een kameraad op de weg. In Ecodrugs werd al verteld over een vrouw die kalmoes nam om aan spirit-walking te doen: des nachts lange afstanden wandelen door grote wouden. ‘Het stimuleerde haar interne dialoog op een goede, rustige manier.’ Zelf heb ik ooit in een warm bad gelegen na vers kalmoeswortel-poeder ingenomen te hebben en opeens leek het of ik zweefde. Dat gebeurt wel vaker maar het speciale was dat toen ik bemerkte dat ik zweefte ik meerdere minuten nodig had om mezelf weer neer te halen – terwijl wanneer ik nuchter ben enkel de realisatie van het zweven me al terug naarbeneden brengt. In enkele van de betere Nederlandse “smart-shops” kan je kalmoes-poeder kopen, vraag aan de uitbater om uitleg en kijk naar de vervaldatum die op de verpakking moet staan. Op uitzondering van verse wortel is het best poeder te gebruiken. Oude wortelstukjes zijn te vermijden. Tenslotte de farmacologie: kalmoes bevat asarone, wat zich in het lichaam omzet in TMA-2, dat tot dezelfde familie behoort als het hallucinogeen mescaline. Verder bevat het ondermeer kamfer. Reeds sinds de mideleeuwen werd kalmoes tot de “heksen”-kruiden gerekend.

Meer dan een honderdtal planten worden behandelt in mijn boeken Ecodrugs en Ecodrugs 2; een psychoactief boek.

En wie weet drinken ze in ons Indo-Europees homeland nog altijd Intox thee (Lachochilus inebrians)