Valeriaan

Latijnse naam: Valeriana officinalis
Familie Valerianaceae

Geografische Verspreiding: Noord-Amerika, Azië
Groeiplaatsen: wateroevers
Botanische omschrijving: tot 120 centimeter hoge plant; rechtopstaande stengel; witte of roze schermachtige bloemen
Gebruikte delen: de wortel

Voor alle kruiden is valeriaan in deze streken waarschijnlijk het meest gebruikte kalmeringsmiddel. De werking ervan brengt het centraal zenuwstelsel tot bedaren. Valeriaan wordt gebruikt bij nervositeit, slapeloosheid en overspanning. Verder ook als pijnstiller bij hoofdpijn en als krampopheffend middel. De twee belangrijkste bestanddelen zijn de etherische olie die valeriaanzuur bevat en de zogenaamde valepotriaten, voornamelijk valtraat. Beiden bevatten sterk sedatieve eigenschappen. Verder zijn nog alkaloiden aanwezig die eveneens kalmerend werken.

Ook talrijke enzymen en choline zijn present. Valeriaan wordt wel eens 'kruidenvalium' genoemd. De namen van beide kalmeringsmiddelen lijken wel op elkaar, maar er is geen chemische verwantschap, al wordt dat wel eens beweerd. Wel is het zo dat studies hebben uitgewezen dat valeriaan bij het bestrijden van slapeloosheid net zo effectief kan zijn als sommige synthetische slaapmiddelen.

Valeriaan drink je meestal als thee. Hiervoor kan je 15 gram gedurende vijf minuten in een halve liter water koken. Het deksel moet hierbij op de pan blijven, anders gaan de belangrijke bestanddelen in rook op. Sommige vinden valeriaanthee heerlijk, anderen vinden precies het omgekeerde.. Zoeten met honing kan voor deze mensen uitkomst bieden. Laten verdampen van de thee en het gum-extract innemen is eveneens mogelijk. Hiervoor kun je gelatinecapsules gebruiken waar het extract in wordt gedaan. Sigarettevloeitjes kun je ook gebruiken om het extract in te wikkelen en door te slikken.

Van belang is te weten dat de voor een goede werking belangrijke valepotriaten afwezig zijn in een gewone alcoholische valeriaantinctuur, mocht je die willen maken. Alcohol schaadt dus de activiteit van valeriaanpreperaten. Omgekeerd word het hynostische effect van alcohol door deze valepotriaten tegengewerkt. Voor een kalmerende en slaapbevorderende werking kun je ook een valeriaanbad nemen. Laat hiervoor minstens 100 gram valeriaanwortel tien uur lang trekken in een liter water. Daarna de uitgeperste, gefilterde vloeistof aan het badwater toevoegen. het schijnt dat menigeen tijdens zo'n bad al in slaap gevallen is. Kruiden als lavandel en jeneverbessen kunnen ook uitstekend dienst doen als badkruiden.

Theoretisch kan valeriaan verslavend zijn, maar normaal gezien hoef je geen ernstige bijwerkingen te vrezen. Vreemd genoeg worden sommige mensen niet gekalmeerd, maar juist gestimuleerd door valeriaan. Gebruik van een ander kalmerend kruid is dan aan te raden. Zelf kreeg ik bij gebruik van valeriaan soms last van vemoeide benen, met een onaangenaam, drukkend, haast pijnlijk gevoel. Combineren van valeriaan met andere kruiden verhielp dit euvel. Wat dillettantenalchimie volstaat vaak om dergelijke problemen op te lossen.

Een meer gehoorde klacht over valeriaan betreft de typisch geur ervan. Hierbij dient opgemerkt dat de verse wortel nagenoeg geurloos is. Het is slechts door het bij droging vrijkomen van isovaleriaanzuur dat deze geur optreedt. Meerdere huisgenoten van valeriaanverslaafden hebben om die reden het kruid al de toegang tot de keuken ontzegd. Ik houd wel van de geur van valeriaan. Die geur brengt mij terug naar donkere nachten, zwanger van melancholie en slapeloosheid.

 

©1996 -2009