Wijnruit

Latijnse naam: Ruta graveolens
Familie Rutaceae

Geografische Verspreiding: Noord-Amerika
Groeiplaatsen: droge heuvels, tussen rotsen, als sierplant in tuinen
Botanische omschrijving: tot 1 meter hoge plant; rechtopstaande stengel; blauwgroengrijze, geveerde bladeren; gele bloemen
Gebruikte delen: de bladeren

Wijnruit werkt bedarend, zweetbevorderend, ontzwellend, maagversterkend en tegen zenuwkrampen. Meestal wordt wijnruit voorgeschreven als licht sedativum of als krampoplossend middel, soms eveneens als middel bij oogklachten. Ook kun je het in kleine hoeveelheden gebruiken als specerij. Sommige kruidenkundigen echter noemen wijnruit giftig en vaak wordt op het gevaar van overdosering en mogelijke allergische reacties gewezen. Nietemin met wijnruit door de geschiedenis heen een van de koplopers zijn geweest wat veelzijdigheid betreft inzake medicinale inzetbaarheid.

In de tijd van Plinius, een Romeinse arts uit de eerste eeuw na christus die twee boeken schreef over medische botanie, achtte men het kruid geschikt voor behandeling van maar liefst 84 ziekten, zo vermeldt de Kroniek der geneeskruiden van Richard le Strange. "Volgens Plinius kon men een aftreksel van wijnruit het beste in de open lucht tot zich nemen en hij vermelde ook dat doodgravers, beeldhouwers en schilders uit zijn tijd wijnruit aten om hun gezichtsvermogen te bevorderen." In een ander populair kruidenboek, Kruiden van Lesley Bremness, staat dat er meer dan een millenium later, 'Leonardo da Vinci en Michelangelo beiden beweerden dat dankzij de metafysische krachten van wijnruit hun gezichtsvermogen en creatieve vermogens verbeterd waren." Het woord metafysica legt een mooie link tussen het medische en het magische aspect van wijnruit. Immers, ook als magische plant heeft wijnruit een indrukwekkend curriculum vitae.

Vermeende en echte heksen, vaak slechts genezeressen, verwerkten in de Middeleeuwen wijnruit in veel van hun recepten. Wijnruit is ook een der belangrijkste planten in de Italiaanse heksencultus van de maangodin Diana en haar dochter Aradia. Deze Italiaanse aanhangers van La Vecchia Religione, de oude religie, gebruiken wijnruit vaak voor liefdesmagie. Dit niet zozeer als afrodisiacum met de bedoeling lichamelijke prikkels te veroorzaken, maar wel om gracieus contact te leggen op spiritueel niveua. Herb of Grace heet wijnruit dan ook terecht in het Engels.

Ook de omstreden, want extreem-rechtse standpunten verkondigen Nederlandse kruidenmevrouw Melly Uyldert prijst wijnruit voluit. De plant zou volgens haar vooral van pas komen bij het sterken van de menselijke wil, wanneer die zich verslagen voelt en de innerlijke kracht te zwak lijkt om de materie nog te kunnen beheersen. Maar ook de Katholieke kerk leek wel iets te zien in de plant en liet wijnruit in wijwater drenken om er dan mee rond te sprenkelen. Toen de Spanjaarden wijnruit meenamen naar de nieuwe Wereld, kenden de Indianen ook meteen een medische en magische rol toe aan het kruid.

De lijst van bestanddelen in wijnruit is erg uitgebreid; een vluchtige olie, een reeks cumarinen, flavonoiden en alkaloiden. Het flavonoïde rutine, ook vitamine P geheten, wordt vaak als voedingssupplement gebruikt. Rutine maakt de haarvaten minder breekbaar, werkt onstekingswerend en tegen oedeem. Een ander door studies vastgesteld feit is dat wijnruit de werking van adrenaline in het lichaam verlengt. Aan wijnruit wordt nog een hele lijst andere eigenschappen toegeschreven. Gebruik geen wijnruit tijdens zwangerschap; het is uiterst krachtig abortief. Sowieso mag je niet met onbekende kruiden experimenteren tijdens zwangerschap en borstvoeding. Ook zonder zwangerschap zijn meerdere bijwerking mogelijk; houd daarom de doses laag...

De meeste kruidenboeken adviseren niet veel meer dan 5 gram per halve liter thee te gebruiken. Bijwerkingen zouden kunnen zijn: zenuwstoornissen, maag- en darmstoornissen, opzwellen van de tong en hevige speekselvloed. Bij overgevoelige mensen kunnen zich bij het plukken van wijnruit huidirritaties voordoen. Ik raakte geintrigeerd door de plant, maar in mijn boeken over plantaardige drugs vond ik zo goed als geen vermelding van wijnruit gebruikt als genotmiddel, tenzij de verwerking ervan in de Italiaanse likeur grappa. Enkel in Rätsch' Dictionary of Sacred and Magical Plants wordt over de farmacologie van wijnruit vermeld dat de vluchtige olie sedatieve eigenschappen bezit en de alkaloiden een psycho-actieve werking hebben. Ook staat er vermeld dat de alkaloide harmaline, die onder meer in passiebloem voorkomt, eveneens in wijnruit wordt teruggevonden. Dit laatste feit vond ik vooralsnog nergens anders bevestigd, wat op zijn minst betekent dat de hoeveelheid harmaline erg laag moet zijn, indien al aanwezig.

Alexander en Ann Shullgins beweren in Pikhal: A chemical love story dat wijnruit een stof bevat die in de lever omgezet kan worden in het hallucinogeen MMDA-3a (2-methoxy, 3,4- metylenedioxyamphetamine). Dezelfde stof wordt ook aangetroffen in citrusvruchten. Mogelijk speelt deze stof een rol in het effect van wijnruit.

Nu maakte ik me nog geen illusies: de aanwezigheid van een potente psycho-actieve stof wil nog niet zeggen dat je van wijnruit makkelijk een actieve drug kunt maken. Maar ik waagde het experiment en zette een halve liter thee waarin ik een uur lang zo'n 30 gram gedroogde wijnruit en vele citroenschijfjes liet trekken. De thee had duidelijk een ontspannend effect. Het effect was niet extreem, zeker geen plotse kick, maar toch was er een duidelijke stimulatie in mijn hoofd. Ik voelde me bij vlagen letterlijk licht. Ik bespeurde een soort afstandelijkheid van de wereld om me heen. Moeilijke opgaven waarmee ik werd geconfronteerd, brachten me niet uit mijn evenwicht. De tijd leek trager te gaan.

Wijnruit bezit in ieder geval enkele markante eigenschappen. In kleine hoeveelheden is het kruid zeer geschikt in kruidenmengsels: in combinatie met efedra of maté voor een stimulerende thee, met passiebloem of damiana voor een kalmerende. Ik zie wijnruit als een soort grenssteen op het pad van de 'drugs' naar een bredere intresse voor de zachte helende eigenschappen van het kruidenrijk.

 

©1996 -2009